Vermoed je een gevaarlijke, immorele of illegale situatie op je werk? Bijvoorbeeld een gevaar voor de volksgezondheid of de veiligheid van personen, of een aantasting van het milieu? Dan kan er sprake zijn van een misstand. Je kunt dit intern of extern melden.
Misstand
In je werk kun je tegen situaties aanlopen waarvan je denkt dat dit een misstand is. Bij een misstand is het maatschappelijk belang in het geding. Bijvoorbeeld als er gevaar is voor de volksgezondheid of de veiligheid van personen, of als er een risico is van aantasting van het milieu. Of als het goed functioneren van de overheid in gevaar komt door een onbehoorlijke wijze van handelen of nalaten. Deze (vermoedens van) misstanden binnen je organisatie of bij een andere organisatie kun je melden. Dit wordt ‘klokkenluiden’ genoemd. Behalve (oud-)rijksambtenaren kunnen ook stagiairs, uitzendkrachten, vrijwilligers, gedetacheerden en zzp’ers een melding doen.
Je kan in je werk ook tegen een situatie aanlopen waarvan je denkt dat sprake is van inbreuk op het Unierecht. Er is inbreuk op het Unierecht als sprake is van een handeling of nalaten die in strijd is met bepaalde richtlijnen of verordeningen op een aantal gebieden van het Unierecht. In Cao Rijk lees je welke gebieden dit zijn.
Hoe meld ik een misstand?
Er zijn verschillende mogelijkheden voor het melden van een misstand. Je kunt kiezen of je een interne of een externe melding wil doen. Een interne melding kun je doen bij je manager, een hogere leidinggevende of de vertrouwenspersoon integriteit.
Een externe melding kun je doen bij het Huis voor Klokkenluiders of bij een andere instantie die daartoe bevoegd is zoals inspectiediensten of het Openbaar Ministerie. Dit geldt ook in situaties als een melding intern niet goed opgepakt wordt.
Heb je een vermoeden van een misstand bij een andere organisatie dan waar je werkt? Dan kun je hiervan een melding doen bij een leidinggevende of bij een vertrouwenspersoon integriteit van die organisatie. Je kunt de melding ook doen bij het Huis voor Klokkenluiders of bij een andere instantie die daartoe bevoegd is.
Vertrouwelijkheid
Alle betrokkenen bij de behandeling van een melding moeten vertrouwelijk met de melding en de identiteit van de melder omgaan. De vertrouwenspersoon integriteit maakt de identiteit van de melder niet bekend zonder schriftelijke instemming van de melder.
Procedure
Na de melding stelt de werkgever een onderzoek in, tenzij de melding ongegrond is of duidelijk veel te laat is gemeld. Vervolgens wordt de melder op de hoogte gebracht van de voortgang en de resultaten van het onderzoek. Dit gebeurt schriftelijk en gemotiveerd binnen 12 weken na de melding.
Heb je een misstand gemeld aan de vertrouwenspersoon integriteit en is jouw identiteit vertrouwelijk? Dan wordt dit teruggekoppeld naar de vertrouwenspersoon integriteit.
Bij een externe procedure bij het Huis voor Klokkenluiders stelt de afdeling 'Onderzoek' van het Huis een rapport op. In het rapport wordt de misstand en de eventuele onderliggende oorzaak beschreven. Het rapport bevat conclusies en zo nodig aanbevelingen om de misstand te beëindigen of herhaling te voorkomen. De werkgever informeert het Huis voor Klokkenluiders op welke manier de aanbevelingen worden opgevolgd. Als de werkgever de aanbevelingen niet opvolgt, moet de werkgever dit met een reden aan het Huis voor Klokkenluiders kenbaar maken.
Bescherming tegen benadeling
Je werkgever mag jou niet benadelen omdat je een misstand meldt. Van benadeling is sprake als de werkgever jouu door het doen van een melding slechter behandelt dan wanneer je geen melding had gedaan. Voorbeelden van benadeling zijn ontslag, onvrijwillige overplaatsing of het weigeren van een promotie. Het is niet genoeg dat alleen de werkgever jou niet benadeelt. Ook moet de werkgever ervoor zorgen dat je manager en collega’s jou niet benadelen, bijvoorbeeld door pesten, negeren of intimideren.
Word je toch benadeeld? Dan kun je hiertegen opkomen. Je kunt een procedure voeren door jouw ervaren benadeling voor te leggen aan de geschillencommissie en/of de kantonrechter.
Voor het voeren van een procedure ontvang je een vergoeding als
- de benadeling heeft plaatsgevonden binnen 5 jaar nadat:
- je (voormalige) werkgever de resultaten van het onderzoek naar aanleiding van de melding en het oordeel over dat onderzoek aan jou heeft laten weten;
- het Huis voor klokkenluiders het rapport naar aanleiding van de melding openbaar heeft gemaakt of;
- de melding op een andere manier is afgehandeld.
- en je kosten hebt gemaakt voor beroepsmatige rechtsbijstand vanwege de procedure.
Je hebt dan recht op vergoeding van al jouw redelijk gemaakte kosten. Deze proceskosten krijg je tot een maximum vergoed. Per 1 januari 2025 is de maximale vergoeding voor beroepsmatig verleende bijstand per uur € 327,08 met een maximum van € 7.850,08 voor de hele procedure.
Pilot mediation en juridische ondersteuning klokkenluiders
De pilot 'mediation en juridische ondersteuning klokkenluiders' liep bij de sector Rijk van 1 januari 2022 tot 1 januari 2024. Het doel van deze pilot was om na te gaan hoe de (juridische) ondersteuning voor melders van vermoedelijke misstanden kan worden ingericht. Dit is nodig zodat werknemers en andere belanghebbenden in Nederland zo min mogelijk belemmeringen ervaren om een signaal met hun leidinggevende te bespreken of een melding te doen en door te zetten. In de CAO Rijk zijn verschillende voorzieningen die ondersteuning kunnen bieden aan een melder van een misstand (als bedoeld in de Wet Huis voor klokkenluiders). Deze voorzieningen zijn:
- Gesprek onder begeleiding of mediation door het Rijksloket advies en bemiddeling arbeidszaken (RABA).
- Vergoeding juridische rechtsbijstand voor een procedure bij benadeling.
Lees hier meer over in deze factsheet.